Miras Davalarında ve Diğer Davalarda Adli Yardım Nedir Nasıl Alınır ?

Günümüzde uğradığı haksızlık veya hak kaybetme tehlikesi yaşayan bireyler, var olan haklarının koruma altına alınması,  hak üzerindeki ihlalin kaldırılması veya sahibi olduğu hakkın tarafına iadesi için dava açmak zorunda kalabilirler. Dava açmak her ne kadar kişiyi hakkına kavuşturabilmek için izlenmesi gereken yollardan biri ise de aynı zamanda masraflıdır.
 
Dava masraflarının büyük bir kısmını harçlar ve giderler oluşturur. Davacı çoğu zaman davayı kazandığı takdirde, yapmış olduğu masrafları, davanın haksız tarafından geri alabilse de başlangıçtaki dava masraflarını karşılamak bazı kişiler için güç olabilmektedir. Hukuk sistemimiz ise, maddi durumuna bakılmaksızın herkesin hak arama özgürlüğüne sahip olmasını sağlamak amacı ile adli yardım kurumunu düzenlemiştir.
 
  • Adli yardım nedir ?
Adli yardım, maddi sıkıntı içindeki kişilerin mahkeme önünde haklarını arayabilmeleri için düzenlenmiş hukuki bir kurumdur. Adli yardım kurumundan yararlanabilmek için kanunun öngördüğü iki koşulu sağlamak gerekir. Bunlardan ilki yoksulluk şartıdır.
Adli yardım talebinde bulunacak kişinin bu yardımdan yararlanabilmesi için, kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde sıkıntıya düşürmeden gerekli yargılama giderlerini kısmen veya tamamen karşılayamayacak durumda olması gerekir.
Adli yardımdan yararlanabilmenin ikinci şartı ise;
Asıl davadaki taleplerinin dayanaktan yoksun olmamasıdır. Diğer bir deyişle adli yardım talebinde bulunan kişinin, haklı olduğuna kanaat uyandıracak dayanakları sunması gerekmektedir. Bu halde adli yardım talebinde bulunan kişinin haklılığını tam olarak ispatlaması beklenmez. Yaklaşık bir kanaat oluşturması yeterlidir. Türk vatandaşları gibi yabancı kişiler de, eğer ülkelerinde Türk vatandaşlara adli yardım imkanı sağlandığını ispat ederlerse, adli yardım kurumundan yararlanabilirler.
KİMLER BAŞVURABİLİR
 
  • Asliye Hukuk Mahkemesi, Sulh Hukuk Mahkemesi, Aile Mahkemesi, İş Mahkemesi, Tüketici Mahkemesi, Kadastro Mahkemesi, İdare Mahkemesi, Vergi İdare Mahkemesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinde dava tarafı olan vatandaşlar başvurabilir
  • Herhangi bir işte çalışmayan, adına kayıtlı herhangi bir araç ve taşınmaz kaydı bulunmayan vatandaşlar başvurabilir
 
NASIL BAŞVURULUR
ANTALYA ( ŞEHİR İSMİ BAŞVURU YAPILACAK ŞEHİR OLARAK DÜZENLENMELİDİR ) BARO BAŞKANLIĞI ADLİ YARDIM BÜROSUNDAN, İLÇELERDE İlçe Temsilciliklerine, BAŞVURU FORMLARI üzerinde adı yazan kurum ve kuruluşlar tarafından onaylanarak başvurucu tarafından bizzat ADLİ YARDIM BÜROSUNA imza karşılığı teslim edilir.
  1. Nüfus cüzdanı fotokopisi,
  2. Muhtardan ikametgah
  3. Emekli sandığı, bağkur ve ssk’dan alınacak sosyal güvencesinin olup olmadığına ilişkin belge,
  4. Başvurunun haklı olduğunu kanıtlamaya yardım edecek diğer belgelerle birlikte (Yeşil kart, Huzurevinde kalıyor ise kaldığını gösterir belge, vs)
Adli yardım isteminde bulunulabilir.
  • Başvuracak kişinin mutlak suretle RESMİ İkamet Adresinin ANTALYA  İL ve İLÇE SINIRLARI İçinde olması gerekmektedir.
  • Eğer başvurucunun davası ANTALYA  ili veya İlçelerinde açılmış/açılacak ise Evraklarını RESMİ İkamet ettiği İL ve İLÇE sınırlarının içerisinde hazırlatması gerekmekte, başvuru evraklarını bulunduğu il barosu aracılığı ile ANTALYA BAROSU Adli Yardım bürosuna gönderilmesi gerekmektedir.
  • Açılacak dava ANTALYA  İLİ SINIRLARI dışında başka bil ilde açılacak ise Evrakların hazırlanıp ANTALYA  BAROSU Adli Yardım Bürosuna teslim edilerek DAVANIN Görüleceği İL BAROSU Adli yardım Bürosuna gönderilmesi sağlanır.
Yukarıdaki koşulları taşıyan adli yardım istemleri büromuz tarafından kaydedilerek başvurucularla kendilerine evrak tesliminde tebliğ yapılan toplantı tarihinde bir ön görüşme yapılır. Görüşme başvurucuya bir taahhütname imzalatılır. Yapılan değerlendirme sonucunda adli yardım koşullarını taşıdığı anlaşılan başvuruculara avukatlık hizmeti vermek üzere bir avukat atanır.
Evrakların Antalya Barosu Adli Yardım Bürosuna teslim edilmesi Adli Yardım Başvurusunun Kabul Edildiği anlamını TAŞIMAZ.
Adli Yardım başvurusu ADLİ YARDIM KURULU’NUN 15 GÜNDE BİR  toplantıda ki  görüşmeden sonra ancak KABUL / RED olarak geçerlilik kazanır.
Diğer Baroların Adli Yardım Bürolarına gönderilen evraklarla ilgili Avukat ataması işlemleri Evrakların gönderildiği barolar tarafından yapılır. Evrakların diğer barolara gönderilmesi Adli Yardım Başvurusunun Kabul Edildiği anlamını TAŞIMAZ. Adli Yardım Kurulu kararından sonra ancak KABUL / RED olarak geçerlilik kazanır.
Adli yardım talebinin kabul edilmesi, kişinin dava harç ve masraflarından muaf tutulmasını sağladığı gibi baro tarafından kendine ücretsiz bir avukat görevlendirilmesini de sağlar.Adli yardım yalnızca hukuk davalarında ve idari davalarda söz konusu olur.
Diğer bir deyişle ceza davalarında adli yardım müessesesi yoktur. Ancak kanunda öngörülen şartlar gerçekleşmiş ise ceza yargılamasında da zorunlu olarak veya kişinin talebi üzerine avukat görevlendirilebilecektir.
Adli yardım için dava açılmadan önce yargılamanın yapılacağı mahkemeye, icra iflas takiplerinde, takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesine, kanun yollarına başvuru sırasında ise bölge adliye mahkemesine veya Yargıtay’a başvurulur. Mahkeme adli yardım koşullarının oluşup oluşmadığını değerlendirerek karar verir. Adli yardım hükmün kesinleşmesi aşamasına kadar devam edecektir.
Adli yardım müessesesi, yeni HMK'da daha sade bir dil kullanılarak düzenlenmiştir.
İlgili maddeler şu şekildedir:
Adli yardımdan yararlanacak kişiler 
MADDE 334 -
  • (1) Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin, gereken yargılama veya takip giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kimseler, iddia ve savunmalarında, geçici hukuki korunma taleplerinde ve icra takibinde, haklı oldukları yolunda kanaat uyandırmak kaydıyla adli yardımdan yararlanabilirler.
  • (2) Kamuya yararlı dernek ve vakıflar, iddia ve savunmalarında haklı göründükleri ve mali açıdan zor duruma düşmeden gerekli giderleri kısmen veya tamamen ödeyemeyecek durumda oldukları takdirde adli yardımdan yararlanabilirler.
  • (3) Yabancıların adli yardımdan yararlanabilmeleri ayrıca karşılıklılık şartına bağlıdır.
Adli yardımın kapsamı
MADDE 335 -
(1) Adli yardım kararı, ilgiliye, aşağıdaki hususları sağlar:
  • a) Yapılacak tüm yargılama ve takip giderlerinden geçici olarak muafiyet.
  • b) Yargılama ve takip giderleri için teminat göstermekten muafiyet.
  • c) Dava ve icra takibi sırasında yapılması gereken tüm giderlerin Devlet tarafından avans olarak ödenmesi.
  • ç) Davanın avukat ile takibi gerekiyorsa, ücreti sonradan ödenmek üzere bir avukat temini.
(2) Mahkeme, talepte bulunanın, yukarıdaki bentlerde düzenlenen hususlardan bir kısmından yararlanmasına da karar verebilir.
(3) Adli yardım, hükmün kesinleşmesine kadar devam eder.
Adli yardım talebi
MADDE 336 -
  • (1) Adli yardım, asıl talep veya işin karara bağlanacağı mahkemeden; icra ve iflas takiplerinde ise takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesinden istenir. 
  • (2) Talepte bulunan kişi, iddiasının özeti ile birlikte, iddiasını dayandıracağı delilleri ve yargılama giderlerini karşılayabilecek durumda olmadığını gösteren mali durumuna ilişkin belgeleri mahkemeye sunmak zorundadır.
  • (3) Kanun yollarına başvuru sırasında adli yardım talebi bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya yapılır. 
  • (4) Adli yardım talebine ilişkin evrak, her türlü harç ve vergiden muaftır.
Adli yardım talebinin incelenmesi
MADDE 337 -
(1) Mahkeme, adli yardım talebi hakkında duruşma yapmaksızın karar verebilir. 
(2) Adli yardım talebinin kabul veya reddine ilişkin kararlara karşı kanun yoluna başvurulamaz. Ancak, adli yardım talebi reddedilirse, sonradan gerçekleşen bir sebebe dayanılarak tekrar talepte bulunulabilir.
(3) Adli yardım, daha önce yapılan yargılama giderlerini kapsamaz.
Adli yardım kararının kaldırılması
MADDE 338 -
(1) Adli yardımdan yararlanan kişinin mali durumu hakkında kasten veya ağır kusuru sonucu yanlış bilgi verdiği ortaya çıkar veya sonradan mali durumunun yeteri derecede iyileştiği anlaşılırsa adli yardım kararı kaldırılır. 
Adli yardımla ertelenen yargılama giderlerinin tahsili
MADDE 339 - (1) Adli yardım kararından dolayı ertelenen tüm yargılama giderleri ile Devletçe ödenen avanslar dava veya takip sonunda haksız çıkan kişiden tahsil olunur. Adli yardımdan yararlanan kişinin haksız çıkması halinde, uygun görülürse yargılama giderlerinin en çok bir yıl içinde aylık eşit taksitler halinde ödenmesine karar verilebilir. 
Adli yardım kararıyla atanan avukatın ücretinin ödenmesi
MADDE 340 - (1) Adli yardımdan yararlanan kişi için mahkemenin talebi üzerine baro tarafından görevlendirilen avukatın ücreti, yargılama gideri olarak Hazineden ödenir.